PROF. DR. SÜLEYMAN ULUDAĞ | Kasım | 2014 | AYIN KONUSU | Okunma: 1203
Akıl, insanı diğer canlılardan farklı kılan düşünme, anlama, bilgi sahibi olma ve bilgi üretme aracı ve niteliğidir, bu itibarla da insanın temel özelliğidir.

Kur’an-ı Kerim’de elli kadar yerde akl (akıl) kökünden gelen kelimelerin yer alması İslam’da akla verilen değeri göstermesi bakımından önemlidir.

Kur’an’da, “Akledesiniz diye Allah ayetlerini size bu şekilde açıklıyor.”(Bakara, 73, 76, 242; Yusuf, 2; Nur, 61; Hadid, 17; Zuhruf, 3) buyurulmaktadır.

Bu ayetlerde Allah Teala gerek kainat kitabındaki gerekse Kur’an’daki ayetleri; varlığının, O’nun Rabbimiz, Mevlamız ve Yaratıcımız olduğunun delilleri, işaretleri ve alametleri (kısaca ayetlerini) olarak bize açıklıyor; bunları akletmemizi, doğru ve sağlıklı düşünmemizi ve anlamamızı istiyor.

Diğer bazı ayetlerde, “Akledip düşünmez misiniz?” (Bakara, 44, 76; Al-i İmran, 75; Enam, 32; Araf, 169; Yunus, 16; Hud, 16; Yusuf, 109;Enbiya, 10, 67; Mü’minun, 80; Nur, 61; Kasas, 60 vd.) buyuruyor. Yani, akletmiyor musunuz, anlamıyor musunuz, akletsenize, düşünsenize, anlasanıza, muhakemede ve istidlalde bulunsanıza, aklınızı fikrinizi çalıştırsanıza vb. buyuruyor. Aklını kullanmayan ve düşünmeyen kullarını buna teşvik ediyor, bazen de yapmayanları uyarıyor hatta kınıyor ve tehdit ediyor. Bütün bunlar İslam’da akla, fikre ve düşünceye ne kadar büyük değer verildiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Kur’an’da birçok ayette fikir-tefekkür, fıkh-fıkıh-tefakkuh, itibar-ibret alma, muhakemede bulunma, nazar, fehm, tedebbür, tezekkür vb. kelimeleri de düşünme, düşünüp taşınma, muhakeme ve istidlalde bulunma, fikir yürütüp isabetli ve faydalı neticelere ulaşma anlamında kullanılıyor. Yani bu hususla aklın faaliyetleri ve işlevleri olarak gösteriliyor.

Kur’an’da ve sahih hadislerde lafız olarak akl/akıl kelimesi geçmez ama elli kadar yerde akıl kelimesinin türevleri geçer. Fehm, fikir, fıkıh, itibar, nazar ve benzeri kelimelerin de akıl ve aklın işlevleri anlamında kullanıldıkları dikkate alınırsa Kur’an’ın bir akıl, fikir ve düşünce kitabı olduğu apaçık ortaya çıkar. Her surede, her ayette, her kelimede bu anlamda aklı görmek mümkündür. Buna, “Kur’an aklı” ve “İslam aklı” demek de mümkündür. Bu suretle İslam akliyesi/düşüncesi diğer düşünce şekillerinden ayırt edilmiş olur.

(Yazının tamamı İlim ve İrfan dergisi Kasım (2014) sayısında.)

Zat-ı Barisi dışında her şey fani olan, saltanatı dışında her şey son bulan yüce Allah’a hamdolsun....

İnsanoğlu tarih boyunca kendi özünün, anlamının arayışı peşinde koşmuştur. Ne olduğunu, nereden geldiğini ve nereye gittiğini daima sorgulamış...

İlim ve İrfan dergisinin Ekim, 2020 sayısı (sayı: 98) tedbir ve takdir dosyasıyla çıktı....

İRFAN BASIM YAYIN DAĞITIM SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.
Zeyrek Mahallesi Ömer Efendi Sokak No: 17/A | Fatih / İstanbul | Telefaks: 0(212) 694 98 98
Copyright © 2012-2016